Berichten

goede bodem tuinaanleg

De bodem is de basis!

We weten meer over de beweging van de hemellichamen dan van de bodem onder onze voeten. (Leonardo da Vinci)

Hoe leg je een nieuwe tuin aan?

Je zult snel aan de slag willen gaan om de mooiste planten, struiken en bomen aan te planten. Je zult ze wat mest en wat water geven en wachten totdat ze groot zijn.
Als je zo te werk gaat, dan is de kans groot dat je teleurgesteld zal worden, want je bent het meest essentiële vergeten: kijken naar de bodem!
De bodem is een vergeten hoofdstuk in deze tijd. We hebben vaak geen idee wat zich daar allemaal afspeelt. En dat is jammer, want het is een wereld op zichzelf. Als deze verborgen wereld in balans is, dan kunnen we de bodem voor ons laten werken!

Wat is een goede bodem?

De bodem is een complex systeem van een (zeer) groot aantal soorten organismen die elkaar in een dynamisch evenwicht houden. Dat evenwicht is uiteindelijk een zaak van ‘eten en gegeten worden’, vandaar dat de term bodemvoedselweb gebruikt wordt.
Het bodemvoedselweb is een complex geheel van interacties. Dit begint bij de plant, die biomassa vormt door middel van fotosynthese. Een deel van de gevormde biomassa scheidt de plant via de wortels uit in de vorm van koolhydraten en eiwitten. Hiermee voeden bacteriën en schimmels zich. Op hun beurt worden zij gegeten door grotere organismen zoals nematoden (aaltjes) en protozoa. Aaltjes hebben niet veel stikstof nodig en scheiden het overtollige weer uit, hetgeen de plant kan opnemen en gebruiken voor zijn groei. Protozoa zijn eencellige dieren die voornamelijk bacteriën eten. Ook zij scheiden stikstof uit.
Regenwormen zorgen in de bodem voor de afbraak van organisch materiaal en zorgen, door het maken van ondergrondse gangen, voor meer lucht in de bodem.
Wist je dat er in Nederland 25 soorten regenwormen voorkomen, en dat op elke vierkante meter bodemoppervlak gemiddeld 206 regenwormen leven?
Er zijn 3 groepen regenwormen:
De pendelaars, zij graven diepe verticale gangen en trekken plantenresten tot ver in de bodem. zij verbeteren de bodemvruchtbaarheid en het vochtregulerend vermogen.
De grondeters, zij leven ondergronds en voeden zich met afgebroken organisch materiaal vermengd met minerale grond.
De strooiseleters zijn regenwormen die vlak onder de oppervlakte leven. Zij grazen het oppervalk af en voeden zich met afgestorven organisch materiaal.
Wist je dat bomen niet kunnen overleven zonder schimmels? Door de lange schimmeldraden van de Mycorrhizae-schimmel wordt het worteloppervlak tot wel 9 keer vergroot. Via deze schimmels kan de boom vocht en voeding opnemen uit diepere aardlagen dan waar zijn wortels reiken.

Schimmels in de bodem

Hoe ga je te werk om je bodem geschikt te maken voor planten?

Als in jouw bodem bijna geen regenwormen of schimmels voorkomen, dan zullen de planten slecht groeien. En als de structuur van je grond te wensen overlaat, dan ontbreekt ook meestal het hiervoor genoemde leven.
Wat kun je het best doen voordat je begint met planten? Zet een spade in de (vochtige)grond en kijk hoeveel regenwormen er in jouw grond zitten. Test meteen wat voor grond je hebt, door een handvol aarde te nemen. Knijp dit samen. Vormt de aarde een los bergje, dan bestaat je bodem uit zand of lemig zand. Kun je een rolletje maken, dan is het zandig leem of leem. Kun je dit rolletje buigen tot een hoefijzervorm, dan heb je (kleiig) leem. Kun je bijna boetseren met de aarde, dan bestaat deze uit klei.

Hoe laat je de bodem voor je werken?

Zowel zware klei als lichte zandgrond zijn niet ideaal om in te tuinieren. Deze gronden kun je verbeteren door toevoeging van compost. Op lichte zandgrond kun je vervolgens het vochtvasthoudend vermogen verbeteren door toevoeging van bentoniet (bijv. Ecostyle). Zware klei kun je luchtiger maken door toevoeging van lavagruis (ecoflora.be, biosolutions.bio).
Op alle kale gronden is het aan te raden om voor het planten te beginnen met het inwerken van een product waar schimmelsporen in zitten, zoals Innogreen biobodem (kijk voor dealers op Innogreen.nl) of Mycorrhiza + Trichoderma (biosolutions.bio) De hoeveelheid die je nodig hebt, staat op het product.
En nadat je je bodem op deze manier verbeterd hebt, dan is het voorwerk gedaan en… kun je gaan planten of zaaien! En kun je achterover leunen, want je planten zijn beter bestand tegen droogteperioden doordat de bodem nu voor jou werkt!
Wil je meer weten over de bodem? Kijk dan beslist naar dit filmpje: https://www.youtube.com/watch?v=E1t0JCIrRgE

Bron: https://wiki.groenkennisnet.nl/display/BB/2.1+De+kern%3A+het+bodemvoedselweb

kruiptijm tuinaanleg

Meer vogels, bijen & vlinders? Ontsteen je tuin!

Vergroten van de biodiversiteit is geen ver-van-je-bed-show. Begin gewoon met het pad naar je voordeur!

De herfst is een goede tijd om dit te doen. Kies voor een stapstenenpad en vul de kieren op met goede aarde waar je kruipplantjes in zet. Sommige kruipplanten zijn geschikt voor schaduw, andere meer voor zon. Maar allemaal zijn ze vogel-, bijen- en vlindervriendelijk! Ga vandaag nog aan de slag: weg met die tegels!

Kruiptijm Thymus serpyllum
Zonnige plek, arme grond, droog of goed gedraineerd. Kan licht belopen worden.

kruiptijm
Kruiptijm

Isotoma Fluviatilis Normale bodem, Vochtige bodem. Kan ook licht belopen worden. Matig winterhard. (foto: www.stepables.com)

stapstenenpad-Isotoma Fluviatilis
Isotoma Fluviatilis

Priemvetmuur Sagina Subulata Standplaats: zon; incidenteel beloopbaar maar ongeschikt als vervanger van gazon. Iedere goede tuingrond. (foto: http://rostlinky.cz)

Sagina subulata
Sagina subulata

Leptinella Squalida kan er ook goed tegen dat het regelmatig belopen wordt. In vochtige, goed gedraineerde aarde. Zon/halfschaduw. (foto: sublimegardendesign.com)

Leptinella Squalida
Leptinella Squalida

Penningkruid Lysimachia Nummularia zonnige standplaats op een bodem die vochthoudend is. (foto: wilsonbrosgardens.com)

Lysimachia Nummularia
Lysimachia Nummularia

Sedum rupestre ‘Angelina’ voedselarme bodem en op een zonnige plaats. Goed beloopbaar. (foto: bethlehem-pa-gardening.blogspot.nl)

Sedum rupestre ‘Angelina’
Sedum rupestre ‘Angelina’

Veronica liwanensis Voor zonnige plekken. Loop je er eens over, dan geeft het niets. (Foto: www.highcountrygardens.com)

Veronica liwanensis
Veronica liwanensis

Lysimachia nummularia, Sagina subulata en S.s ‘aurea’, Ajuga Ajuga: schaduw/halfschaduw, vochtige, gedraineerde grond, ook voor kleigrond. Licht beloopbaar. (foto: http://www.samaujardin.fr)

stapstenenpad
Lysimachia nummerula (linksonder), Sagina subulata (middengroen), S.s. ‘aurea’ (lichtgroen), Ajuga (donkergroen/paars)

Bloemenweide september totaalbeeld bloemenweide

Bloemenweide wel maaien of niet maaien?

Het is september en de bloemenweidepracht is ten einde. Ik heb foto’s gemaakt van een door mij ingezaaide weide. Het totaalbeeld is hier dat de weide is uitgebloeid. Dat wordt door veel mensen als slordig ervaren. Maar als je van dichtbij gaat kijken, dan zie je nog veel bloemen en daarop vliegende insecten. Zie de onderstaande beelden met knoopkruid, slangenkruid, witte honingklaver en wilde peen.

Wanneer maai je het best een bloemenweide?

Het is juist nú van waarde om die spaarzame bloemen te laten staan, en de bijen hun laatste nectar te laten verzamelen. Het is dus beter om nog even te wachten met maaien, totdat er geen bijen meer op deze bloemen vliegen.

Heb je een weide waar echt niets meer bloeit en waarvan de planten beginnen in te storten, dan kun je beter beginnen met maaien, voordat alles plat ligt. Laat dan liefst minimaal 20% staan, zodat overwinterende insecten kunnen schuilen in de bloemenresten en zodat de vogels in de winter hier kunnen zoeken naar voedsel.

Wil je liever je bloemenweide niet maaien?

Wil je liever alle insecten sparen en maximaal voedsel bieden aan de vogels in de winter, dan maai je de bloemenweide niet. Maar dan loop je wel het risico dat je bloemenweide te voedselrijk wordt, en daar profiteren vooral de grassen van. Je krijgt dan, vooral op voedselrijke gronden, al gauw een overheersing van grassen. De bloemenrijkdom wordt gauw minder. En het is dan lastig om weer terug te komen op de bloemenrijkdom die je weide in het begin gaf.

Bloemenweide september totaalbeeld
De bloemenweide in september
Knoopkruid met blinde bij
Knoopkruid met blinde bij
Origanum vulgare met akkerhommel
Origanum vulgare met akkerhommel
Slangenkruid met akkerhommel
Slangenkruid met akkerhommel
Witte honingklaver
Witte honingklaver
Wilde peen
Wilde peen
Zadelsprinkhaan op Klaproos bloemenweide

Met een bloemenweide lok je bijzondere soorten aan

Heb je een bloemenweide? Dan doe je niet alleen jezelf een groot plezier, maar ook tal van andere organismen. Vele bijzondere vlinders, sprinkhanen, bijen en kevers weten hun weg te vinden naar je bloemenweide. Ik loop in de zomer geregeld met een camera de weide in, om bijzondere soorten vast te leggen. Hieronder zie je een aantal afbeeldingen van deze soorten. De soorten die bij jou voorkomen, zijn afhankelijk van het gebied waar je woont en de grondsoort in jouw tuin. Ikzelf tuinier op de hoge zandgronden in Brabant.

pyamawants op wilde peen
Pyamawantsen op Wilde Peen

Goudwesp
Goudwesp op Margriet
Icarusblauwtje
Icarusblauwtje
Sprinkhanendoder
Sprinkhanendoder
hooibeestje
Hooibeestje op uitgebloeid Gewoon Biggenkruid
kleine vuurvlinder
Kleine Vuurvlinder op Steenanjer
steppesprinkhaan
Steppesprinkhaan
koninginnepage vrouwtje
Koninginnepage op Duizendblad
Kleine vuurvlinder op Duizendblad bloemenweide

Waarom is het belangrijk om inheemse planten te zaaien?

De relatie tussen onze bestuivers (kevers, zweefvliegen, vlinders, wespen, bijen) en de bloemen waarop ze vliegen, is al miljoenen jaren geleden ontstaan. We weten het niet precies, maar dat was ongeveer 80 miljoen jaar geleden. Zonder het ontstaan van insecten zou er niet zoveel variatie bestaan in bloemkleur, grootte, vorm. De evolutie van de bloemen ging gelijk op met die van haar bestuivers.
De meeste bloemplanten zijn voor hun voortplanting afhankelijk van insecten en veel insecten zijn voor hun voortplanting volledig afhankelijk van bloemen.
De evolutie is zover gevorderd dat er een verfijnd systeem is ontstaan van bloemsoorten en hun bestuivers..
Als wij nu bloemen aanplanten, waar onze insecten niet mee bekend zijn, bijvoorbeeld omdat die van oorsprong in Noord-Amerika groeien, dan zullen geen, of maar enkele insecten daarvan profiteren, n.l. de generalisten.
De exotische bloemen lokken de bestuivers weg van onze eigen inheemse bloemen, die daardoor niet meer bestoven worden. En veel van onze eigen insecten zullen geen voedsel meer kunnen vinden.
Kortom: het evenwicht wat in miljoenen jaren is opgebouwd, wordt verstoord. Bloemsoorten zullen uitsterven, evenals insectensoorten.
Wil je meer weten over de relatie tussen bloemen en insecten? Lees dan ‘Niet zonder elkaar’, Louis Schoonhoven e.a.

Kortom: wil je onze eigen bijen, vlinders, zweefvliegen helpen? Zaai dan inheemse, streekeigen bloemenplanten, die van oorsprong in ons land groeien.

Waar vind je het juiste zaad voor een inheemse bloemenweide?

Er zijn diverse betrouwbare zaadleveranciers. Zij vermelden altijd dat hun zaden inheems en streekeigen zijn. Kijk in het lijstje hieronder.

De Bolderik https://debolderik.net/

De Cruydt-Hoeck https://www.cruydthoeck.nl/

Biodivers https://biodivers.nl/

Ecoflora https://www.ecoflora.be/

natuurlijke vijver Vijver

Aanleg natuurvijver & beplanting

Ik kan iedereen aanraden om een vijver met geleidelijk aflopende oevers aan te leggen. Een vijver lokt vogels om te badderen en drinken (Kijk voor meer vogeltips hier). Er komt veel leven op af, zoals libellen, juffers, kikkers, salamanders. De vleermuizen komen ‘s avonds muggen vangen boven het water. Kortom: er is altijd wat te zien. Onze vijver is nu, drie jaar na aanleg, een mooie biotoop geworden voor allerlei leven.

Vijverplanten die insecten aantrekken

Welke planten heb ik in onze vijver gezet?

Zuurstofplanten (voor helder water):

Aarvederkruid (Myriophyllum spicatum)

Gekroesd fonteinkruid (Potamogeton crispus)

Drijvend fonteinkruid (Potamogeton natans)

Drijvende planten:

Waterlelie (Nymphaea alba), goed voor kikkers om op te rusten

Kikkerbeet (Hydrocharis morsus-ranae), zie foto met juffers

Krabbenscheer (Stratiotes aloides)

Moerasplanten:

Gele lis (Iris pseudacoris)

Grote waterweegbree (Alisma plantago-aquatic)

Moerashyacint (Pontederia cordata)

Lidsteng (Hippuris vulgaris)

Pijlkruid (Sagittaria sagittifolia)

Egelboterbloem (Ranunculus flammula) zie foto

Overplanten:

Kattenstaart (Lythrum salicaria) zie foto

Echte Valeriaan (Varleriana officinalis)

Moerasrolklaver (Lotus pedunculatus)

Penningkruid (Lysimachia nummularia)

Pinksterbloem (Cardamine pratensis)

Luzerne (Medicago sativa), zie foto met vlinder Bruin Blauwtje

Kijk voor meer vijverplanten die goed zijn voor onze insecten op de website van de Vlinderstichting